Logo van het Planbureau voor de Leefomgeving
Naar het hoofdmenuNaar de hoofdinhoud

Wat is vermesting?

Vraag en antwoord | 25-03-2015

Vermesting is de 'verrijking' van ecosystemen met stikstof en fosfor. Dit gebeurt voornamelijk via het op het land brengen van dierlijke mest en kunstmest. Deze 'verrijking' kan leiden tot nadelige effecten voor ecosystemen en volksgezondheid. Stikstof en fosfor worden vooral door de landbouw en de rioolwaterzuiveringsinstallaties in het milieu gebracht.

De groei in veel natuurlijke ecosystemen zoals bossen, vennen en heidevelden worden gelimiteerd door de beschikbaarheid van stikstof. Het gevolg van stikstofdepositie is dat deze extra stikstof extra groei geeft. Daarbij is de beschikbaarheid van stikstof bepalend voor de concurrentieverhoudingen tussen de plantensoorten. Als de stikstofdepositie boven een bepaald kritisch niveau komt, neemt een beperkt aantal plantensoorten sterk toe ten koste van meerdere andere. Hierdoor neemt de biodiversiteit af. Vergrassing van heide en bossen en het oprukken van bramen en brandnetels zijn herkenbare voorbeelden van de gevolgen van vermesting.

De stikstof en fosfor die als meststof op het land worden gebracht, kunnen in het oppervlaktewater terecht komen. Ook hier kan de samenstelling van de vegetatie door deze ‘verrijking’ veranderen. De natuurlijke ecosystemen in het water worden vooral door de afspoeling van fosfor bedreigd.

Ook in de Noordzee treedt vermesting op. Sinds 1980 verbetert de situatie. De aanvoer van fosfor is echter sterker afgenomen dan die van stikstof. Daardoor is de verhouding stikstof ten opzichte van fosfor in het naar zee afgevoerde water hoger geworden. Dit heeft een ongunstig effect op de soortensamenstelling van het fytoplankton (algen). Ook neemt hierdoor de kans op bloei van giftige algensoorten toe. Atmosferische depositie draagt in de kustzone relatief weinig bij aan de belasting met vermestende stoffen. Verder op zee wordt de atmosferische depositie van stikstof wel belangrijk.